Studentengedrag, goede voornemens en een wekker van de Hema

wekkerAls student die zich tijdens zijn afstuderen bezig houdt met onderwerpen zoals gedrag en gedragsverandering, ben ik ineens een stuk ontvankelijker geworden voor rare gedragingen in mijn omgeving. Zoals zoveel studenten heb ik tijdens mijn studie besloten om op kamers te gaan en sinds een aantal jaar woon ik met 14 huisgenoten in een gezellig huis net buiten de Utrechtse grachten. Als je met zoveel verschillende mensen in een huis woont val je nogal eens van de ene verbazing in de ander.

Zo heb ik sinds een jaar een huisgenoot (laten we hem Frank noemen), die er een opvallend ochtendritme op nahoudt. Ik heb hier een goed beeld van gekregen, aangezien onze kamers aan elkaar grenzen. Zoals dat een goed studentenhuis betaamt zijn de muren zeer gehorig en omdat ik vaak thuis werk, ben ik al twee maanden getuige van het volgende ochtendritueel. Om precies acht uur hoor ik de wekker in de kamer naast mij afgaan. Verder hoor ik niks. Vijf minuten later gaat wederom de wekker. Weer geen teken van leven. Het komende kwartier zal om de vijf minuten de wekker afgaan. Het is duidelijk; er wordt hier professioneel gesnoozed. Iets dat ik me alleen in het weekend kan veroorloven. Doordeweeks sta ik stipt om kwart voor acht naast mijn bed. Reden hiervoor: zo’n ouderwetse analoge wekker van de HEMA, die zoveel herrie maakt dat je acuut uit bed springt om hem uit te zetten.Bang om iedereen in huis te wekken.

Huisgenoot Frank heeft daarentegen het digitale tijdperk volledig omarmd en heeft de kunst van het ‘snoozen’ geperfectioneerd. Want hoewel ik aanneem dat het zijn intentie is om elke ochtend weer om acht uur op te staan, hoor ik anderhalf uur later wederom een wekker afgaan. Tegen die tijd hoor ik dan eindelijk iemand die met veel moeite voetje voor voetje uit bed komt. Nu lijkt dit op het eerste gezicht vrij onschuldig: gewoon een beginnende student die moeite heeft met het vinden van een goed ritme. Maar het geval wil dat Frank ook aan het afstuderen is en door deze snoozesessies elke dag later en later aan de slag gaat.

Ik heb het er met Frank over en draag oplossingen aan. Maar hoewel Frank zeer ongelukkig is met zijn huidige gedrag en de intentie heeft om dat gedrag te veranderen, schijnen al mijn oplossingen voor het probleem niet aan te slaan. Frank zegt en belooft het één, maar doet het ander.

touchpoints visualNu wil het geval dat ik me tijdens mijn afstuderen in het TouchpointsLab begeef in de wonderlijke wereld van de sociale psychologie. Nooit ben ik er me bewust van geweest dat 95% van ons gedrag geheel of gedeeltelijk automatisch is. De inzichten van deze wetenschap hebben geleid tot de ontwikkeling van het Persuasive by Design model. Een model dat laat zien hoe jij en ik tot ons gedrag komen en dat de creatieve industrie kan ondersteunen om tot effectievere interventies te komen. Vol verwondering leer ik over de vele aspecten die daarbij komen kijken en de knoppen waar je als ontwerper aan kunt draaien om tot gedragsverandering te komen.

Ik heb de ‘casus’ van Frank dan ook eens naast het model gelegd. Wat ik gelijk constateer is dat dit specifieke gedrag van Frank een voorbeeld is van reflexief, ofwel automatisch gedrag. Over het algemeen bedoelen we hier volledig onbewuste reflexen mee zoals het bewaren van ons evenwicht tijdens het fietsen. In het geval van Frank praten we meer over een half-automatische gewoonte. Hij is zich min of meer bewust van zijn snoozeroutine en het is moeilijk om zo’n routine te doorbreken. Vooral als je de goede motivatie mist.

Landscaping is volgens de theorie een goede methode om Frank te stimuleren zijn gedrag te veranderen. Maar hoe manipuleer ik zijn omgeving zo dat het aantrekkelijker wordt voor hem om eerder op te staan? Aangezien zijn huidige omgeving door het studentenleven wordt bepaald zijn er genoeg factoren die hem afleiden van zijn doel. Bier en gezelligheid zijn de voornaamste factoren. Maar ontneem je hem dat, dan ontneem je hem de lol van het studeren.

Er moet een manier zijn om een breuk te vormen tussen de cue van het moeten opstaan en het eindeloze snoozegedrag. Dat is het moment dat de ochtendroutine van Frank wordt doorbroken. Hij zal zijn huidige gedrag opnieuw gaan vergelijken met het doelgedrag: op tijd opstaan. Deze reflectie verloopt via een zelfregulatiecyclus. Dit is een soort gedragsthermostaat waarbinnen gedragsverandering pas zal gaan plaatsvinden als er genoeg motivatie is en de externe omstandigheden en de interne vaardigheden ons in staat stellen het gedrag aan te passen. Kortom: eindeloos veel ‘knoppen’ waar ik aan zou kunnen draaien om Frank tot nieuw gedrag te laten komen. Ideaal dus, maar hoe?

Misschien weet ik het al. Heb ik maar één optie. Is er maar een ding dat Frank kan helpen. Waarom ook niet. “Hier Frank, mijn wekker van de HEMA. Jij hebt hem harder nodig dan ik.”

marc gussenMarc Gussenhoven (29) is student  Communication & Multimedia Design aan de Hogeschool Utrecht en heeft zich gespecialiseerd in Visual design. Onder begeleiding van onderzoeker Sander Hermsen en Judith Meinetten is hij in zijn afstudeeropdracht bezig een vertaalslag te maken van het Persuasive by Design model naar een praktische toolkit. Deze toolkit kan de creatieve industrie gaan inspireren en ondersteunen bij het ontwerpen voor gedragsverandering. De grote meerwaarde is dat het met de toolkit mogelijk zal zijn de ontwerpkeuzes te onderbouwen met theorie en dat de interventies effectiever zullen zijn. Een klein doorkijkje in Marcs afstudeeropdracht is te zien in deze posterpresentatie ‘Gedragsverandering in beeld: een zoektocht naar de brug tussen twee werelden’. In november 2014 is hij van plan af te studeren.

Reageer